Waar de plicht in de wet staat
IPLO plaatst de bestaande-bouwplicht in paragraaf 3.7.12 van het Bbl. Artikel 3.145 beschrijft welke gebouwen in beeld komen. Artikel 3.146 beschrijft waaraan een GACS moet voldoen. RVO noemt daarnaast 4.160d en 4.160e.
De tekst van het Bbl staat op wetten.overheid.nl. Degero vertaalt naar typeplaatje, GBS-scherm en bewijs. De wet zelf blijft de bron.
RVO licht toe en handhaaft niet
RVO legt uit wat een GACS is, welke functies horen en hoe u vermogen telt. RVO is geen inspecteur. Gemeenten of omgevingsdiensten zijn bevoegd gezag en spreken volgens RVO meestal eerst de eigenaar aan.
De kW-regel in die toelichting: tel het nominale vermogen van systemen die verblijfsruimten verwarmen of koelen. De hoogste som is maatgevend. Tel warmte en koude niet tot één HVAC-som. Meer dan 290 kW sinds 1 januari 2026, meer dan 70 kW vanaf 1 januari 2030. Warmtepompen volgens EN 14511-4:2013.
Over GBS, EBS en EMS is RVO stellig: een traditioneel GBS mist meestal inzicht in efficiency en verliezen, een EBS dekt een deel, en GBS plus EMS is waarschijnlijk minder geavanceerd dan een GACS. Het merk is vrij.
Wat er op 29 mei 2026 veranderde
RVO: de eerste tranche van EPBD IV ging in op 29 mei 2026. Daarin zitten stapsgewijs eisen aan onder meer GACS, naast andere onderwerpen zoals laadinfrastructuur.
IPLO: voor grote niet-woongebouwen zijn de eisen sindsdien aangescherpt. De uitwerking staat in de Omgevingsregeling. Voor bestaande bouw zonder woonfunctie wijst IPLO paragraaf 5.1.7 aan, artikelen 5.32c tot en met 5.32e.
IPLO noemt extra dat een GACS binnenluchtkwaliteit moet kunnen monitoren, waaronder temperatuur, luchtkwaliteit, daglicht en geluidswering. Verlichting en zonwering horen volgens die uitleg bij het systeem. Zie ook GACS en verlichting.
Klasse C is een methode, geen enige route
De Omgevingsregeling sluit aan bij NEN-EN-ISO 52120-1:2022. Voor bestaande bouw moeten functies volgens IPLO in de meeste gevallen klasse C halen. Energieanalyse (functie 7.4) moet minimaal klasse B.
RVO zegt hetzelfde in de checklisttaal: klasse C voor het geheel en klasse B voor energiemanagement is één manier om te laten zien dat u de eisen uitvoert. De norm heeft geen wettelijke status als enige toets. Een gelijkwaardige rapportage van een specialist mag.
Nieuwbouw na 29 mei 2026
IPLO: bij een bouwvergunning afgegeven na 29 mei 2026 moeten installatiefuncties uit tabel 6 van de norm minimaal klasse B zijn, en energieanalyse minimaal klasse A. Dat is scherper dan bestaande bouw.
Overzicht GACS-artikelen
Waar staat wat? Hieronder de GACS-artikelen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de Omgevingsregeling. Elke link opent de officiële tekst op wetten.overheid.nl.
Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl)
- Art. 3.145 (aansturingsartikel) — bestaande bouw, § 3.7.12. Een gebouw dat wordt verwarmd of gekoeld voor personen, met een verwarmings- of airconditioningsysteem (al dan niet gecombineerd met ventilatie) van meer dan 290 kW nominaal vermogen, heeft een GACS. Gebouwen met een woonfunctie vallen hier niet onder.
- Art. 3.146 (systeem voor gebouwautomatisering en -controle) — wat het systeem moet kunnen: energieverbruik permanent controleren, bijhouden, analyseren en bijsturen; energie-efficiëntie toetsen en rendementsverliezen opsporen; communiceren met en interoperabel zijn met technische bouwsystemen van verschillende fabrikanten; binnenluchtkwaliteit monitoren.
- Art. 3.147 (overgangsrecht) — de artikelen 3.145 en 3.146 waren niet van toepassing tot en met 31 december 2025.
- Art. 4.160c–4.160e (nieuwbouw) — § 4.4.4. Dezelfde 290 kW-regel (4.160c) en dezelfde functies (4.160d) voor nieuwbouw. Artikel 4.160e is het overgangsrecht: niet van toepassing tot en met 31 december 2025.
- Art. 5.21g (verbouw) — bij een ingrijpende renovatie geldt het prestatieniveau van artikel 4.160d.
Omgevingsregeling § 5.1.7
- Art. 5.32c (toepassingsbereik) — de paragraaf geldt voor een GACS uit § 3.7.12 en § 4.4.4 van het Bbl.
- Art. 5.32d (bestaande bouw anders dan een woonfunctie) — functies uit tabel 6 van NEN-EN-ISO 52120-1 ten minste klasse C; functie 7.4 ten minste klasse B. Het artikel noemt uitzonderingen voor zonwering en luchtkleppen.
- Art. 5.32e (nieuwbouw anders dan een woonfunctie) — functies ten minste klasse B; functie 7.4 ten minste klasse A. Dit geldt voor de artikelen 4.160d en 5.21g van het Bbl.
Let op: wetten.overheid.nl meldt voor het Bbl meerdere toekomstige wijzigingen, de eerste per 1 januari 2027. Bij de artikelen 3.145, 3.147, 4.160c en 4.160e staat een toekomstige wijziging per 1 januari 2028. Controleer daarom altijd de geldende versie. Geraadpleegd op 13 oktober 2026.