Voor wie de plicht geldt
RVO richt zich tot eigenaren van utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of airconditioningsinstallatie boven 290 kW. Utiliteit is hier elk gebouw zonder woonfunctie. Ook industrie kan eronder vallen als een klimaatinstallatie ruimten verwarmt of koelt waar mensen werken. RVO noemt fabriekshallen, werkplaatsen en laboratoria expliciet.
IPLO zet voor bestaande bouw extra filters op een rij: het moet een gebouw zijn, bestemd om te verwarmen of te koelen voor personen, geen vakantiewoning, en met installaties boven de vermogensgrens. Ruimten waar mensen niet of alleen af en toe werken, tellen niet mee in de som. Dat geldt ook voor ruimten onder 15 °C of die alleen vorstvrij blijven.
Uitzonderingen eerst, dan kW
Of een gebouw met een woonfunctie eronder valt, hangt af van de actuele toelichting. RVO werkt met een grens van meer dan 50 % woon(zorg)oppervlak en haalt bij mix het woonzorg-vermogen van het totaal af. IPLO noemt gebouwen mét een woonfunctie als uitzondering en schrijft dat het ministerie naar die knip kijkt. Gebruik dit niet als vrijstelling zonder de live tekst te checken. De uitwerking staat hieronder. Dit is geen juridisch advies.
290 kW nu, 70 kW in 2030
Sinds 1 januari 2026 is de grens meer dan 290 kW nominaal vermogen voor verwarming of voor airconditioning. Vanaf 1 januari 2030 daalt die grens naar 70 kW. RVO: u telt het nominale vermogen van alle technische bouwsystemen die zorgen voor verwarming of koeling in ruimten waar mensen verblijven. De hoogste som is maatgevend. Voor warmtepompen neemt u het nominale vermogen volgens EN 14511.
Warmte en koude telt u niet tot één HVAC-totaal. IPLO geeft dit rekenvoorbeeld: een verwarmingssysteem van 250 kW plus een airconditioningsysteem van 250 kW blijft in 2026 onder de grens, omdat beide kanten apart onder 290 kW blijven. Vanaf 2030, bij 70 kW, zouden beide kanten wél tot een GACS-plicht leiden. Zit u nu tussen 70 en 290 kW, dan is 2030 geen verrassing. De lagere grens en de rekenvoorbeelden staan hieronder.
Cascade telt u wél bij elkaar. IPLO: parallelle verwarmingssystemen die in volgorde worden geregeld, of regeltechnisch aan elkaar zijn gekoppeld, beschouwt u als één installatie. Meerdere eigenaren met elk een eigen installatie beoordeelt u per installatie; die vermogens telt u niet op. Eén gezamenlijke ketel zonder fysieke scheiding telt als één systeem.
Reken eerst, voordat u een offerte tekent. De drempel-check volgt dezelfde regel: max(som warmte, som koude).
Welke Bbl-artikelen
IPLO plaatst de bestaande-bouwplicht in paragraaf 3.7.12 van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Artikel 3.145 beschrijft welke gebouwen in beeld komen. Artikel 3.146 beschrijft waaraan een GACS moet voldoen. RVO noemt daarnaast de artikelen 4.160d en 4.160e. De wettekst staat op wetten.overheid.nl. De toelichting: GACS wetgeving. Dit is geen juridisch advies.
Handhaving en boetes
RVO handhaaft niet. Het bevoegd gezag is meestal de gemeente, soms de provincie. IPLO beschrijft het toezicht: eerst vaststellen dat een GACS ontbreekt of niet aan het Bbl voldoet, daarna vaak een last onder dwangsom met een hersteltermijn. De hoogte bepaalt het bevoegd gezag. Degero noemt geen boetebedrag. Wie toetst, staat op GACS-handhaving. Bron: RVO en IPLO.
Wie is verantwoordelijk voor GACS?
Kort antwoord: RVO legt de GACS-verplichting bij de eigenaar van het utiliteitsgebouw, ook als die het gebouw verhuurt. Het toezicht ligt bij het bevoegd gezag: de gemeente of omgevingsdienst. Huur- en beheercontracten kunnen taken verdelen; het bevoegd gezag spreekt altijd eerst de eigenaar aan en kan het huurcontract bekijken om te zien bij wie de verplichtingen liggen. Dit is geen juridisch advies. Bron: RVO en IPLO.
| Rol | Wat ligt hier meestal |
|---|---|
| Eigenaar | Wettelijk aanspreekpunt voor het bevoegd gezag (RVO). Zorgt dat een GACS aanwezig is dat aan de eisen voldoet, of laat dat regelen. |
| Facility manager | Organiseert in opdracht van de eigenaar of gebruiker de inventarisatie, het rapport en de opvolging. |
| Beheerder | Gebruikt het systeem dagelijks: volgt meldingen en verbetermogelijkheden op die het GACS signaleert. |
| Installateur | Levert, past aan en onderhoudt de installatie volgens de opdracht en het contract. |
| Huurder | Niet de eerste aanspreekpartij (RVO). Afspraken in het huurcontract en het eigendom van de klimaatinstallatie kunnen wel meewegen. |
De taakverdeling in de tabel is een praktische indeling, geen wettelijke rolverdeling. Wettelijk vast staat alleen dat het bevoegd gezag eerst de eigenaar aanspreekt (RVO). Volgens IPLO is het college van burgemeester en wethouders het bevoegd gezag; heeft de provincie voor dezelfde locatie een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit verleend aan een complex bedrijf, dan is de provincie bevoegd gezag.
Wat u vastlegt in huur- en onderhoudscontracten
- Wie eigenaar is van de klimaatinstallatie en van het GACS. RVO noemt dat als mogelijk belangrijk.
- Wie de inventarisatie, het rapport en een eventueel verbeterplan laat maken.
- Wie meldingen van het systeem opvolgt, en binnen welke termijn.
- Wie toegang heeft tot data, software en licenties.
- Wie het aanspreekpunt is bij een controle door het bevoegd gezag.
Gemengde gebouwen en VvE’s: gebouwen met (ook) woningen zijn volgens IPLO uitgezonderd. Zie GACS voor een VvE.
Eerst weten of de plicht geldt: drempel-check 290/70 kW. Ligt er al een offerte: GBS-offerte laten beoordelen.
Wat GACS kost
Het Bbl en RVO noemen geen vast bedrag voor een GACS. Er is geen wettelijk tarief en geen merkenplicht. Wat het kost, hangt af van wat het bestaande gebouwbeheersysteem al kan: documenteren, gericht aanvullen, of in het uiterste geval vervangen. Een extra scherm zonder opvolging lost de plicht niet op.
Degero verkoopt geen hardware. De prijzen van Degero-diensten staan op de pakketpagina’s, niet in de wet. Of u onder de plicht valt, begint bij het vermogen, niet bij een offerte.
Kantoren volgen dezelfde drempel
Er is geen aparte GACS-wet voor kantoren. Een kantoor zonder woonfunctie volgt de gewone drempel: warmte en koude apart, boven 290 kW sinds 1 januari 2026, boven 70 kW vanaf 1 januari 2030. Cascade-ketels telt u bij elkaar. Drie toestellen van 98 kW zijn samen 294 kW. Een kantoor met woningen erboven is een andere case; zie GACS-uitzonderingen.
Een kantoor-GBS heeft vaak klokprogramma’s en alarmen. Wat vaak ontbreekt is bewaarde analyse en opvolging. Een comfortklacht toont een regeling, geen GACS-bewijs.
Checklist: een vinkje is nog geen bewijs
RVO publiceert een checklist technische eisen GACS als PDF, gebaseerd op NEN-EN 52120. Komt die uit op klasse C voor het geheel en klasse B voor energiemanagement, dan voert het systeem de eisen volgens die norm uit. RVO zegt dat dit één methode is. Een gelijkwaardige rapportage van een specialist mag. Een branchelijst vervangt RVO en het Bbl niet.
Leg per punt bewijs vast: typeplaatje, GBS-scherm, trendexport, alarmopvolging en wie handelt. Een lijst zonder die sporen is geen dossier. Bron: RVO.
Uitzonderingen: woonfunctie, geen verblijf, vorstvrij
Niet elk gebouw met een ketel is GACS-plichtig. De eigen pagina voor die zoekvraag is GACS-uitzonderingen. IPLO noemt voor bestaande bouw: het moet een gebouw zijn, bestemd om te verwarmen of te koelen voor personen, zonder woonfunctie, geen vakantiewoning, en met installaties boven de vermogensgrens.
Over woonfunctie lopen de bronnen niet één op één gelijk. IPLO: gebouwen met daarin ook woningen zijn uitgezonderd, ook bij een gedeeltelijke woonfunctie op gebouwniveau. Het ministerie kijkt naar een mogelijke wijziging. RVO formuleert het anders: geen woon- of woonzorgfunctie of vergelijkbaar voor meer dan 50 procent van het oppervlak. Bij gecombineerde functies haalt u het nominale vermogensdeel van de woonfunctie of woonzorgfunctie van het totaal af. Bij een supermarkt onder woningen blijft de actuele overheidsbron leidend. Dit is geen juridisch advies.
RVO: ruimten waar mensen niet of alleen af en toe werken, tellen niet mee. Ook ruimten onder 15 °C of alleen vorstvrij gehouden ruimten vallen buiten de som. Een afgesloten serverruimte waar personeel alleen voor onderhoud komt, kan buiten de plicht vallen. Een kantoordeel boven 290 kW kan er wel onder vallen. Eén gedeelde klimaatinstallatie verdeelt u naar rato. Een open hal telt als geheel.
70 kW vanaf 1 januari 2030
De eigen pagina voor die lagere drempel is 70 kW in 2030. De 290 kW-grens is niet het einde. RVO en IPLO noemen 1 januari 2030 voor meer dan 70 kW nominaal vermogen. De functies blijven dezelfde RVO-eisen. Alleen de drempel zakt. 70 kW geldt nog niet in 2026. Voorbereiden terwijl u toch aan het GBS werkt is geen vervroegde wettelijke plicht.
IPLO-voorbeeld: 250 kW verwarming plus 250 kW airconditioning blijft in 2026 buiten de plicht, omdat u warmte en koude niet optelt en beide kanten onder 290 kW blijven. In 2030 zou elk van beide kanten boven 70 kW uitkomen. IPLO merkt in de toezichthandhaving op dat installaties boven 70 kW nu al nuttig zijn om te noteren, zodat later toezicht aansluit.
Door de lagere grens komen middelgrote kantoren, scholen, gezondheidscentra en grotere winkels vaker in beeld. Of uw pand eronder valt, bepaalt het typeplaatje, niet de gebouwsoort.
Rekenvoorbeelden van IPLO, geen marktcijfers
Degero publiceert geen schatting van hoeveel gebouwen GACS-plichtig zijn. Zonder een open overheidsdataset met dezelfde telregel is dat een schatting, en een schatting hoort niet in een dossier. Wat wel hard is, staat bij RVO en IPLO.
- Cascade of volgorderegeling: vermogens optellen. Drie ketels van 98 kW zijn 294 kW.
- Verwarming 250 kW en airconditioning 250 kW: niet optellen. In 2026 geen plicht op die vermogens alleen. In 2030 wel, omdat beide boven 70 kW liggen.
- Meerdere bedrijven met eigen installaties: per installatie beoordelen, niet optellen over eigenaren heen. Een gezamenlijke installatie zonder fysieke scheiding beoordeelt u op het totaal.
- Supermarkt met woningen erboven: volgens IPLO geen plicht op gebouwniveau zolang de woonuitzondering geldt. RVO telt anders. Check beide bronnen.
Bestaande bouw valt er ook onder
De GACS-plicht is niet alleen voor nieuwbouw. IPLO heeft een aparte pagina voor bestaande bouw. Wie denkt dat alleen een nieuw kantoor GACS-plichtig is, leest de toelichting verkeerd. Bestaande utiliteit boven de drempel moet de functies aantoonbaar hebben.
RVO (inhoud gecontroleerd 18 maart 2026) merkt op dat gebouwen of gebouwdelen waar (bijna) nooit iemand komt tot 29 mei 2026 officieel ook onder de plicht vielen. De wetgever is bezig die verplichting uit de wet te halen. Als die wijziging ingaat, vallen die delen er niet meer onder. Overclaim dit niet: check de actuele RVO-tekst als uw case daarover gaat.
IPLO wijst erop dat de herziene EPBD IV sinds 29 mei 2026 eisen aanscherpt, met een uitwerking in de Omgevingsregeling. Voor nieuwbouw na die datum noemt IPLO strengere klassen. Dat verandert niet dat de 290 kW-plicht voor bestaande utiliteit al vanaf 1 januari 2026 gold. Blijf bij RVO en IPLO; Degero geeft geen juridisch oordeel.
Wat u moet kunnen laten zien
Niet een merksticker. Wel de functies die RVO noemt, plus vermogen, trends, alarmopvolging en wie wat doet. Een dashboard zonder opvolging is geen dossier.
- Energieverbruik permanent controleren, bijhouden, analyseren en bijsturen.
- Energie-efficiëntie toetsen, rendementsverliezen opsporen en de beheerder informeren.
- Communiceren met verbonden technische bouwsystemen en andere apparaten in het gebouw.
- Samenwerken met systemen die het energiegebruik veranderen, zoals opslag, PV en laadpalen — als die er zijn.
RVO: het merk maakt niet uit. Een GACS mag uit onderdelen van verschillende fabrikanten bestaan, zolang de functies samen aantoonbaar zijn. NEN-EN-ISO 52120 klasse C plus energiemanagement klasse B is één methode, geen merkenplicht. U mag een gelijkwaardige specialistische onderbouwing gebruiken. De score zelf heeft geen wettelijke status.
Wat u klaarlegt bij controle: typeplaatjes en de vermogenssom, trenddata (niet alleen een actueel scherm), alarmen of analyses mét wie ze oppakt, en welke installaties in of bewust buiten scope staan. De functies staan op wat is GACS; een opnamehulp is de checklist utiliteitsgebouw.
Is uw GBS al genoeg?
Vaak niet vanzelf. RVO zegt dat een gebouwautomatiseringssysteem (GBS) de klimaatinstallatie automatisch aanstuurt, maar de gebruiker zelden helpt bij efficiency of het opsporen van energieverliezen. Daarmee voldoet een GBS waarschijnlijk niet aan de GACS-eisen. Een EMS haalt data uit GBS en meters en toont vaak eenvoudige afwijkingen; analyseren en communiceren met andere fabrikanten is meestal beperkt. De combinatie GBS plus EMS is volgens RVO waarschijnlijk minder geavanceerd dan een GACS.
Wanneer een second opinion meer oplevert dan rip-and-replace: als er al trendlogging is maar niemand opvolgt; als meetpunten ontbreken op de ketel, koude of luchtbehandeling; als PV, opslag of laden niet gekoppeld zijn; of als het bewijs niet overdraagbaar is (alleen een live scherm). Dan is configuratie, datakwaliteit of een koppeling vaak de stap — niet een nieuw merksysteem.
GBS is de gebruikelijke basis, geen synoniem. Wat een gebouwbeheersysteem in de praktijk doet, en wanneer het wel of niet genoeg is: GBS systeem.
Wat Degero wél en níet doet
Degero is onafhankelijk. We toetsen of het gebouw onder de drempel valt, of het bestaande GBS de GACS-functies dekt, en welk bewijs u kunt laten zien. Daarna specificeren, begeleiden en controleren we wat een installateur uitvoert. Geen hardwareverkoop. Geen commissie op merken. De installateur voert uit; Degero kijkt of de offerte en de oplevering de functies dekken die RVO noemt.
De volgorde blijft: rekenen, uitzonderingen, dossier — pas daarna kopen. Een snelle route op locatie is de GACS Scan. Voor een gesprek over scope of een second opinion op een installateursofferte: plan een afspraak. We beloven geen vrijstelling en geen boetebedrag.