Kort antwoord: Een schoolgebouw (zonder woonfunctie) is een utiliteitsgebouw. Boven 290 kW verwarmings- of koelvermogen geldt de GACS-plicht sinds 1 januari 2026, boven 70 kW vanaf 1 januari 2030. Plichtig is de eigenaar: vaak het schoolbestuur, soms de gemeente.
Veel schoolgebouwen zitten met hun installatie waarschijnlijk onder de 290 kW, maar boven de 70 kW. Dat is geen statistiek, maar een reden om het zelf na te rekenen: voor die gebouwen is 1 januari 2030 de datum die telt. Dit is geen juridisch advies; RVO en IPLO blijven leidend.
Bijgewerkt: · Bronnen: RVO · IPLO · IPLO EPBD IV
Valt het schoolgebouw eronder?
IPLO beoordeelt stap voor stap; pas als aan alle criteria is voldaan, is er een GACS-verplichting. Voor een school komt het meestal neer op twee vragen: zit er een woonfunctie in het gebouw, en hoe groot is het nominale vermogen van verwarming of koeling?
Bent u eigenaar van een utiliteitsgebouw met verwarmings- of airconditioningssysteem? En heeft dit systeem een vermogen van meer dan 290 kW? Dan moet uw gebouw vanaf 1 januari 2026 een gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS) hebben.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
Let op: vanaf 1 januari 2030 is een GACS ook verplicht in alle utiliteitsgebouwen met verwarmings- of airconditioningssystemen met een vermogen van meer dan 70 kW.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
Het gebouw bevat geen woonfunctie. Gebouwen met daarin (ook) woningen zijn uitgezonderd van de GACS verplichting.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
Een brede school of multifunctionele accommodatie met woningen in hetzelfde gebouw valt volgens IPLO-voorbeeld 5 (gebouw met woon- en utiliteitsfuncties) buiten de verplichting op gebouwniveau. IPLO meldt wel dat het ministerie kijkt naar een mogelijke wijziging van deze uitzondering. Meer situaties: GACS-uitzonderingen.
| Situatie | Wat bronnen zeggen | Bron |
|---|---|---|
| Schoolgebouw zonder woonfunctie, verwarming of koeling > 290 kW | GACS-plicht sinds 1 januari 2026 | RVO |
| Schoolgebouw zonder woonfunctie, verwarming of koeling tussen 70 en 290 kW | Nu niet op grond van vermogen; vanaf 1 januari 2030 wel (boven 70 kW) | RVO · IPLO voorbeeld 4 |
| Gebouw met (ook) woningen, bijvoorbeeld school met appartementen erboven | Uitgezonderd op gebouwniveau; mogelijke wijziging in onderzoek | IPLO criterium 3 en voorbeeld 5 |
| Nieuw schoolgebouw (bouwvergunning na 29 mei 2026) | Strengere eisen: klasse B, energieanalyse (7.4) klasse A | RVO · IPLO |
De tabel is een leeshulp op basis van RVO/IPLO, geen juridisch advies.
Wie is eigenaar en dus plichtig?
De GACS-plicht rust op de eigenaar van het gebouw. Bij scholen is dat vaak het schoolbestuur, soms de gemeente of een andere partij. Wie het in uw geval is, volgt uit de eigendomssituatie van het gebouw; leg dat vast vóór u een traject start. Degero trekt daar geen juridische conclusie over.
Bent u eigenaar van het gebouw dat u verhuurt? Dan bent u verplicht om aan de GACS-verplichting te voldoen en niet de huurder. Gemeenten of omgevingsdiensten zijn het bevoegd gezag voor GACS-eisen.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
Het bevoegd gezag spreekt altijd eerst de eigenaar van het gebouw op de verplichting aan. Het bevoegd gezag kan kijken naar het huurcontract om te kijken bij wie de verplichtingen liggen. Ook is mogelijk belangrijk wie eigenaar is van de klimaatinstallatie.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026 (veelgestelde vragen)
Toezicht en handhaving liggen volgens IPLO bij de gemeente (college van burgemeester en wethouders). Meer over toezicht: GACS-handhaving.
Rekenvoorbeeld met de drempel-check
Fictief voorbeeld (geen bestaand gebouw, alleen ter illustratie van de telregels):
Een basisschool heeft twee cv-ketels van elk 90 kW nominaal vermogen, die in cascade worden geregeld. Er is geen centrale koeling. Volgens IPLO-voorbeeld 3 tellen parallelle toestellen in een volgorderegeling op als één installatie: 2 × 90 = 180 kW verwarming.
- 2026: 180 kW is niet meer dan 290 kW, dus geen GACS-plicht op grond van vermogen.
- 2030: 180 kW is meer dan 70 kW, dus vanaf 1 januari 2030 wél GACS-plichtig (als de overige criteria kloppen).
Tweede fictief geval: een vo-school met een warmtepomp van 120 kW verwarming en 60 kW koeling. Verwarmen en koelen tellen apart (IPLO). De verwarmingskant ligt boven 70 kW; vanaf 2030 valt dan volgens IPLO het gehele systeem van warmte en koeling onder de GACS-plicht.
Het vermogen van verwarmen en koelen wordt niet bij elkaar opgeteld. Het is dus mogelijk dat een gebouw vanwege het vermogen van het verwarmingssysteem wel onder de verplichting valt en niet vanwege het airconditioningsysteem, of andersom. In beide gevallen valt dan het gehele systeem van warmte en koeling onder de GACS-plicht.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
Ruimten waar mensen niet of alleen maar af en toe werken, tellen niet mee in de berekening van de capaciteit. Ook ruimten met een binnentemperatuur onder 15 graden Celsius of die alleen vorstvrij worden gehouden, tellen niet mee.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026 (veelgestelde vragen)
Het nominale vermogen staat volgens IPLO normaal gesproken op het typeplaatje van het toestel; voor warmtepompen geldt EN 14511-4:2013. Reken uw eigen gebouw door met de drempel-check 290/70 kW.
2030 voorbereiden bij een renovatie of vervanging nu
Vervangt u nu een ketel, luchtbehandeling of verlichting, of staat er een renovatie of verduurzaming op de planning? Dan is het zinvol om de GACS-functies uit 2030 al mee te nemen in het programma van eisen, zodat u niet twee keer aan dezelfde installatie hoeft te werken. IPLO noemt in de toelichting op EPBD IV (artikel 13) deze data:
- 1 december 2027: verplichting voor systemen voor automatische lichtregeling bij utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of koelsysteem van meer dan 290 kW;
- 31 december 2029: verplichting voor gebouwautomatisering en -controle bij utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of koelsysteem van meer dan 70 kW;
- 31 december 2029: verplichting voor systemen voor automatische lichtregeling bij utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of koelsysteem van meer dan 70 kW.
Bron: IPLO – Toelichting per artikel EPBD IV (artikel 13, technische bouwsystemen). IPLO: de regels worden opgenomen in het Bbl. RVO noemt voor de 70 kW-grens 1 januari 2030.
Wat de lichtregeling wel en niet vraagt: GACS en verlichting. Alles over de lagere drempel: GACS 70 kW in 2030.
Wat een GACS volgens RVO moet kunnen, ongeacht merk:
- het energieverbruik permanent controleren, bijhouden en analyseren, en het verbruik bijsturen;
- de energie-efficiëntie van het gebouw toetsen en rendementsverliezen van technische bouwsystemen opsporen, en de beheerder informeren over verbetermogelijkheden;
- communicatie mogelijk maken met verbonden technische bouwsystemen en andere apparaten in het gebouw;
- samenwerken met andere technische bouwsystemen die het energiegebruik kunnen veranderen, zoals opslagsystemen, zonnepanelen en laadpalen.
Bestaande gebouwen moeten minimaal klasse C halen. Voor de technische beheer- en analysefuncties (hoofdstuk 7) is klasse B verplicht.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
Binnenklimaat, CO₂ en GACS
Voor scholen is binnenklimaat vaak de eerste zorg. Volgens IPLO hoort het monitoren van de binnenluchtkwaliteit bij de wettelijke eisen aan een GACS.
Een GACS moet in staat zijn om de binnenluchtkwaliteit te monitoren. Het systeem kan gegevens verzamelen over de binnenluchtkwaliteit, zoals temperatuur, luchtkwaliteit, daglicht en geluidswering. Hierdoor wordt het energiegebruik beoordeeld in samenhang met comfort en kwaliteit van de binnenlucht.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
De verplichting voor een GACS gaat over het aanwezig zijn van deze functionaliteiten, niet over hoe deze in de praktijk worden gebruikt.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
CO₂-sensoren in lokalen worden vaak gebruikt om luchtkwaliteit te volgen en ventilatie te sturen. IPLO noemt op de GACS-pagina geen specifieke sensor; welke metingen in uw gebouw aantoonbaar invulling geven aan de functie, legt u vast in de GACS-toets. Zie ook wat is GACS.
Stappenplan voor schoolbesturen en huisvesting
- Leg eigendom vast. Per gebouw: wie is eigenaar van het gebouw en van de klimaatinstallatie?
- Reken de drempel na. Met de drempel-check: 290 kW (nu) en 70 kW (vanaf 2030), warmte en koude apart.
- Scan wat er al in het GBS zit. Met de GACS Scan-app legt u op locatie vast welke functies aantoonbaar zijn.
- Toets een offerte vóór u tekent. Ligt er een GBS-offerte voor een school? Laat die onafhankelijk beoordelen via second opinion GBS-offerte voor scholen of lees eerst de toetspunten bij een GBS-offerte. Geen prijs op deze pagina; na ontvangst van de stukken brengt Degero de omvang in kaart.
- Vragen? Neem contact op.
Veelgestelde vragen
Valt een basisschool of middelbare school onder de GACS-plicht?
Dat hangt af van het vermogen. RVO: een utiliteitsgebouw met een verwarmings- of airconditioningssysteem van meer dan 290 kW moet vanaf 1 januari 2026 een GACS hebben; vanaf 1 januari 2030 geldt dat ook boven 70 kW. Het gebouw mag geen woonfunctie bevatten. Reken het na met de drempel-check; dit is geen juridisch advies.
Wie is plichtig: het schoolbestuur of de gemeente?
RVO richt de plicht tot de eigenaar van het gebouw: bent u eigenaar van een gebouw dat u verhuurt, dan bent u verplicht en niet de huurder. Het bevoegd gezag spreekt altijd eerst de eigenaar aan en kan naar het huurcontract kijken; ook kan belangrijk zijn wie eigenaar is van de klimaatinstallatie. Wie bij uw schoolgebouw eigenaar is, legt u vast aan de hand van de eigendomssituatie; Degero trekt daar geen juridische conclusie over.
Tel ik verwarming en koeling van de school bij elkaar op?
Nee. IPLO: het vermogen van verwarmen en koelen wordt niet bij elkaar opgeteld. Wel telt u parallelle verwarmingstoestellen die in cascade (volgorderegeling) worden geregeld bij elkaar op als één installatie.
Telt een gymzaal of fietsenstalling mee in het vermogen?
U telt het nominale vermogen van alle technische bouwsystemen die ruimten verwarmen of koelen waar mensen verblijven (RVO). IPLO noemt een sporthal als voorbeeld van een gebouw dat wordt verwarmd voor personen. Ruimten met een binnentemperatuur onder 15 graden of die alleen vorstvrij worden gehouden, tellen volgens RVO niet mee.
Moet een GACS in een school CO₂ of binnenklimaat meten?
IPLO: een GACS moet in staat zijn om de binnenluchtkwaliteit te monitoren, zoals temperatuur, luchtkwaliteit, daglicht en geluidswering. De verplichting gaat over het aanwezig zijn van deze functionaliteiten, niet over hoe ze in de praktijk worden gebruikt. Een specifieke sensor noemt IPLO op die pagina niet.
Wat verandert er voor lichtregeling in schoolgebouwen?
IPLO noemt in de toelichting op EPBD IV (artikel 13): per 1 december 2027 een verplichting voor automatische lichtregeling in utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of koelsysteem van meer dan 290 kW, en per 31 december 2029 voor gebouwen boven 70 kW. De regels worden opgenomen in het Bbl.
Gelden er andere eisen voor een nieuw schoolgebouw?
Ja. RVO: vanaf 29 mei 2026 gelden eisen aan nieuwbouw van utiliteitsgebouwen. Nieuwbouw moet voor het GACS minimaal klasse B halen; voor de functies in hoofdstuk 7 (technisch gebouwbeheer) is klasse A verplicht. Bestaande gebouwen: minimaal klasse C, hoofdstuk 7 klasse B.
Bronnen
- RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
- IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
- IPLO – Toelichting per artikel EPBD IV (artikel 13, technische bouwsystemen)
- Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) · wetten.overheid.nl
Geen juridisch advies. RVO en IPLO blijven leidend. Bijgewerkt: 13 oktober 2026.
Verder lezen
Wat is GACS? · GACS-verplichting 2026 · GACS 70 kW in 2030 · GACS en verlichting · GACS-uitzonderingen · GACS voor VvE en gemengde gebouwen · Wie is verantwoordelijk voor GACS? · NEN-EN-ISO 52120 klasse C · Drempel-check · GACS in de zorg · GACS voor kantoren · Second opinion GBS scholen · Contact