Kort antwoord: Verantwoordelijk voor de GACS-plicht is de eigenaar van het utiliteitsgebouw. Verhuurt u het gebouw, dan moet volgens RVO u als eigenaar aan de GACS-verplichting voldoen en niet de huurder. Gemeenten of omgevingsdiensten zijn het bevoegd gezag en spreken eerst de eigenaar aan; zij kunnen daarbij naar het huurcontract kijken en naar wie eigenaar is van de klimaatinstallatie.
Een facility manager, beheerder of installateur kan veel werk doen, maar RVO en IPLO noemen voor hen geen eigen GACS-plicht. Dit is geen juridisch advies; RVO en IPLO blijven leidend.
Wie doet wat bij GACS?
| Rol | Wat RVO/IPLO zeggen | Wat dat in de praktijk vaak betekent |
|---|---|---|
| Eigenaar (ook als verhuurder) | Plichtig: de eigenaar moet aan de GACS-verplichting voldoen, niet de huurder. Wordt als eerste aangesproken door het bevoegd gezag (RVO). | Laat inventariseren, toetsen en vastleggen; besluit over verbeteringen en het verbeterplan. |
| Huurder | Niet het eerste aanspreekpunt. Het bevoegd gezag kan naar het huurcontract kijken en naar wie eigenaar is van de klimaatinstallatie (RVO, veelgestelde vragen). | Check in het huurcontract wie wat doet, zeker als de huurder eigenaar is van (een deel van) de klimaatinstallatie. |
| Facility manager / technisch beheerder | Geen aparte wettelijke plicht genoemd. Het GACS moet de beheerder kunnen informeren over verbetermogelijkheden en rendementsverlies (RVO, IPLO). | Werkt namens de eigenaar: verzamelt gegevens (typeplaatjes, vermogens), beheert het rapport en volgt meldingen op. Alleen zoals afgesproken. |
| Installateur / externe specialist | Geen aparte wettelijke plicht genoemd. Een persoon met voldoende technische kennis of een externe specialist kan het GACS toetsen met de checklist (RVO). | Toetst, levert onderdelen en voert verbeteringen uit in opdracht van de eigenaar. |
| Bevoegd gezag | Gemeente of omgevingsdienst (RVO). Gemeente: college van B&W, met last onder dwangsom, last onder bestuursdwang of bestuurlijke boete; provincie bij een complex bedrijf met een vergunning voor een milieubelastende activiteit (IPLO). | Controleert; de inspecteur bespreekt het rapport waarschijnlijk met u tijdens een controle (RVO). |
De kolom “praktijk” is een leeshulp, geen wettelijke rolverdeling en geen juridisch advies. Bronnen: RVO en IPLO, geraadpleegd 14 oktober 2026.
Huur en verhuur: de eigenaar is plichtig
RVO is hier kort en duidelijk. De plicht ligt bij de eigenaar van het verhuurde gebouw, niet bij de huurder.
Bent u eigenaar van het gebouw dat u verhuurt? Dan bent u verplicht om aan de GACS-verplichting te voldoen en niet de huurder. Gemeenten of omgevingsdiensten zijn het bevoegd gezag voor GACS-eisen.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026 (Huur en verhuur)
RVO voegt toe dat het bevoegd gezag de eigenaar hierop als eerste aanspreekt. In de veelgestelde vragen staat wat dit betekent voor een huurder:
Het bevoegd gezag spreekt altijd eerst de eigenaar van het gebouw op de verplichting aan. Het bevoegd gezag kan kijken naar het huurcontract om te kijken bij wie de verplichtingen liggen. Ook is mogelijk belangrijk wie eigenaar is van de klimaatinstallatie.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026 (veelgestelde vragen: Ik ben huurder van een gebouw…)
Hoe het bevoegd gezag een huurcontract weegt, werkt RVO niet verder uit. Degero trekt daar geen juridische conclusie over. Bij twijfel: laat het contract juridisch toetsen en vraag het na bij uw gemeente of omgevingsdienst.
Toezicht: gemeente of omgevingsdienst
De GACS-plicht staat in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), artikel 3.145. RVO noemt gemeenten of omgevingsdiensten als bevoegd gezag; IPLO legt toezicht en handhaving bij de gemeente.
De gemeente is verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving van de regels. Het college van burgemeester en wethouders treedt daarbij op als bevoegd gezag en kan handhavend optreden op grond van de Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht. Het college kan hiervoor verschillende handhavingsinstrumenten inzetten: een last onder dwangsom, een last onder bestuursdwang en een bestuurlijke boete.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw (Bevoegd gezag)
Uitzondering volgens IPLO: heeft de provincie voor dezelfde locatie een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit verleend aan een complex bedrijf, dan is de provincie het bevoegd gezag (artikel 2.2 Bbl). Meer over controles: GACS-handhaving.
Let op wat er wordt gecontroleerd. IPLO: de verplichting gaat over het aanwezig zijn van de functionaliteiten, niet over hoe deze in de praktijk worden gebruikt.
Wat u vastlegt in huur- en onderhoudscontracten
RVO noemt het huurcontract en het eigendom van de klimaatinstallatie als punten waar het bevoegd gezag naar kan kijken. Het helpt dus als dat helder op papier staat. Praktische punten, geen juridisch advies:
- Eigendom van de klimaatinstallatie. Van wie zijn ketels, warmtepompen, airco en het GBS: van de eigenaar of (deels) van de huurder?
- Wie inventariseert en toetst. Wie verzamelt het nominale vermogen per toestel (typeplaatje) en wie laat de toets met de RVO-checklist doen?
- Rapport en verbeterplan. Wie bewaart het rapport, wie schrijft het verbeterplan en wie is aanwezig bij een controle?
- Kosten van verbeteringen. Hoe worden investeringen in regeltechniek of het GACS verdeeld tussen eigenaar en huurder?
- Toegang tot systeem en data. Kunnen eigenaar en beheerder bij de energiegegevens, trends en meldingen van het GACS?
- Opvolging van meldingen. Wie reageert in het onderhoudscontract op signalen van rendementsverlies, en binnen welke termijn?
- Documentatie bij oplevering. Welke documenten levert de installateur op, zodat de eigenaar kan laten zien welke functies aanwezig zijn?
Ligt er al een offerte voor een GBS of GACS? Laat die onafhankelijk beoordelen: GBS-offerte beoordelen.
Gemengde gebouwen en VvE
Zit er een woning in het gebouw, dan geldt de GACS-plicht op dit moment niet. RVO: gebouwen met daarin (ook) woningen hoeven niet te voldoen aan de GACS-verplichting. IPLO meldt dat het ministerie kijkt naar een mogelijke wijziging van die uitzondering. Bij meerdere eigenaren zonder woningen telt volgens IPLO bij één gedeelde installatie het totale vermogen en bij eigen installaties per eigenaar wordt per installatie beoordeeld.
Uitgewerkt: GACS voor VvE en gemengde gebouwen en GACS-uitzonderingen.
Stappenplan voor de eigenaar
- Inventariseer uw gebouwen. RVO: inventariseer welk gebouw in aanmerking komt voor de GACS-verplichting. Woonfunctie in het gebouw? Dan nu geen plicht.
- Doe de drempel-check. Tel het nominale vermogen voor verwarming en koeling apart, voor ruimten waar mensen verblijven. Grens: meer dan 290 kW sinds 1 januari 2026, meer dan 70 kW vanaf 1 januari 2030 (RVO). Reken met de drempel-check.
- Toets het systeem. Laat een persoon met voldoende technische kennis of een externe specialist het GACS toetsen met de RVO-checklist. Bestaande gebouwen: minimaal klasse C, voor de technische beheer- en analysefuncties (hoofdstuk 7) klasse B (RVO).
- Leg het vast in een rapport. De inspecteur van het bevoegd gezag bespreekt dit rapport waarschijnlijk met u tijdens een controle (RVO).
- Schrijf een verbeterplan als het systeem nog niet volledig voldoet (RVO). Bepaal per gebouw de mogelijkheden voor verbeteringen.
- Verdeel de taken. Leg vast wat de huurder, de facility manager en de installateur doen. De plicht blijft volgens RVO bij u als eigenaar liggen; u bent het eerste aanspreekpunt.
Veelgestelde vragen
Wie is verantwoordelijk voor GACS: de eigenaar of de huurder?
De eigenaar van het gebouw. RVO: bent u eigenaar van het gebouw dat u verhuurt, dan bent u verplicht om aan de GACS-verplichting te voldoen en niet de huurder. Gemeenten of omgevingsdiensten zijn het bevoegd gezag en spreken u als eigenaar als eerste aan. Dit is geen juridisch advies.
Ik ben huurder. Moet ik dan voldoen aan de GACS-plicht?
RVO: het bevoegd gezag spreekt altijd eerst de eigenaar van het gebouw op de verplichting aan. Het bevoegd gezag kan kijken naar het huurcontract om te kijken bij wie de verplichtingen liggen. Ook is mogelijk belangrijk wie eigenaar is van de klimaatinstallatie. Wat dat voor uw huurcontract betekent, beschrijft RVO niet; laat dat zo nodig juridisch toetsen.
Wie houdt toezicht op de GACS-plicht?
RVO: gemeenten of omgevingsdiensten zijn het bevoegd gezag voor GACS-eisen. IPLO: de gemeente is verantwoordelijk voor toezicht en handhaving; het college van burgemeester en wethouders is bevoegd gezag en kan een last onder dwangsom, een last onder bestuursdwang of een bestuurlijke boete inzetten. Heeft de provincie voor dezelfde locatie een omgevingsvergunning voor een milieubelastende activiteit aan een complex bedrijf verleend, dan is de provincie het bevoegd gezag.
Is de facility manager wettelijk verantwoordelijk voor GACS?
RVO en IPLO richten de plicht tot de eigenaar van het gebouw en noemen geen aparte wettelijke plicht voor een facility manager of technisch beheerder. In de praktijk voert een facility manager vaak taken uit namens de eigenaar, zoals de inventarisatie, het rapport en het opvolgen van meldingen. Leg die taken vast in de opdracht of het contract. Dit is geen juridisch advies.
Wie mag controleren of ons GACS aan de eisen voldoet?
RVO: een persoon met voldoende technische kennis of een externe specialist kan het GACS toetsen met de checklist Technische Eisen GACS. Leg de resultaten vast in een rapport; de inspecteur van het bevoegd gezag bespreekt dit rapport waarschijnlijk met u tijdens een controle. De NEN-EN-ISO 52120-score heeft volgens RVO geen wettelijke status; een gelijkwaardige aanpak, zoals een opname door een GACS-adviseur, mag ook.
Wat moet de eigenaar doen als het systeem nog niet voldoet?
RVO: voldoet het systeem nog niet volledig, dan schrijft u een verbeterplan. Alle mogelijkheden voor verbetering moeten worden uitgevoerd, tenzij het gaat om een uitzondering uit de Omgevingsregeling. Volgens RVO moeten de maatregelen technisch en financieel haalbaar zijn.
Verandert de verantwoordelijkheid in 2030?
RVO noemt geen andere verdeling van de verantwoordelijkheid. Wel daalt de grens: vanaf 1 januari 2030 is een GACS ook verplicht in alle utiliteitsgebouwen met verwarmings- of airconditioningssystemen van meer dan 70 kW. Daardoor krijgen meer eigenaren met de plicht te maken.
Bronnen
- RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026 (secties Huur en verhuur, Voldoen aan de GACS-verplichting, Uw systemen controleren en veelgestelde vragen; geraadpleegd 14 oktober 2026)
- IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw (Bevoegd gezag, criteria, voorbeelden; geraadpleegd 14 oktober 2026)
- Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), artikel 3.145 · wetten.overheid.nl
Geen juridisch advies. RVO en IPLO blijven leidend. Bijgewerkt: 14 oktober 2026.
Verder lezen
GACS-checklist (RVO) · NEN-EN-ISO 52120 klasse C · 5 vragen aan installateur · Wat is GACS? · GACS-verplichting 2026 · GACS-uitzonderingen · GACS-handhaving · GACS 70 kW in 2030 · Drempel-check · GACS voor VvE en gemengde gebouwen · GACS in de zorg · GACS voor scholen · GBS-offerte beoordelen · Contact