Kort antwoord: Zorggebouwen zonder woonfunctie met een verwarmings- of koelinstallatie boven 290 kW zijn sinds 1 januari 2026 GACS-plichtig; vanaf 1 januari 2030 al boven 70 kW. Functies die om veiligheid of gezondheid continu beschikbaar moeten zijn (bijvoorbeeld operatiekamers of laboratoria) mogen permanent in bedrijf blijven (IPLO). Dit is geen juridisch advies; RVO en IPLO blijven leidend.
Valt mijn zorggebouw eronder?
Of een zorggebouw GACS-plichtig is, hangt af van de criteria die IPLO stap voor stap noemt. Alleen als aan alle criteria is voldaan, is er sprake van een GACS-verplichting.
Denk aan een kantoorgebouw, sporthal of ziekenhuis. Bij bijvoorbeeld een technische ruimte of opslagloods die alleen incidenteel worden betreden is er in veel gevallen geen sprake van verwarming of koeling voor personen.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
Het gebouw bevat geen woonfunctie. Gebouwen met daarin (ook) woningen zijn uitgezonderd van de GACS verplichting. Let op: voor gebouwen met een gedeeltelijke woonfunctie geldt geen GACS-verplichting. Het ministerie kijkt naar een mogelijke wijziging van deze uitzondering.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
Bent u eigenaar van een utiliteitsgebouw met verwarmings- of airconditioningssysteem? En heeft dit systeem een vermogen van meer dan 290 kW? Dan moet uw gebouw vanaf 1 januari 2026 een gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS) hebben.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
Let op: vanaf 1 januari 2030 is een GACS ook verplicht in alle utiliteitsgebouwen met verwarmings- of airconditioningssystemen met een vermogen van meer dan 70 kW.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
Bij verpleeghuizen en intramurale GGZ, waar mensen wonen, hangt het af van de functie van het gebouw. Toets dat aan de IPLO-criteria en laat het oordeel over aan het bevoegd gezag of uw adviseur; Degero trekt daar geen eigen juridische conclusie over. Meer situaties: GACS-uitzonderingen. Rekenen: drempel-check 290/70 kW.
| Situatie | Wat bronnen zeggen | Bron |
|---|---|---|
| Ziekenhuis, polikliniek, dagbehandeling zonder woonfunctie, installatie > 290 kW | Utiliteitsgebouw dat wordt verwarmd/gekoeld voor personen; plicht sinds 1 jan 2026 indien criteria kloppen | IPLO (ziekenhuis als voorbeeld) · RVO |
| Zelfde type gebouw, vermogen tussen 70 en 290 kW | Nu vaak buiten de 290 kW-grens; vanaf 1 jan 2030 geldt 70 kW | RVO · IPLO voorbeeld 4 |
| Gebouw met (ook) woonfunctie, bijvoorbeeld intramurale woonzorg | Gebouwen met daarin (ook) woningen zijn uitgezonderd; oordeel bij bevoegd gezag | IPLO criterium 3 |
| Operatiekamer / laboratorium (continu beschikbaar) | Klasse C-eis geldt niet voor die functie; mag permanent in bedrijf blijven — niet automatisch vrijstelling van GACS voor het hele gebouw | IPLO veiligheid en gezondheid |
De tabel is een leeshulp op basis van RVO/IPLO, geen juridisch advies.
Veiligheid en gezondheid: wat IPLO zegt over continu bedrijf
De eis om functies te laten voldoen aan klasse C is niet van toepassing wanneer een functie om redenen van veiligheid of gezondheid continu beschikbaar moet zijn. In dit soort gevallen mag de functie permanent in bedrijf blijven, ook wanneer dit afwijkt van de standaardeisen voor energieoptimalisatie.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
Hierbij gaat het bijvoorbeeld om functies die noodzakelijk zijn om risico's voor personen te voorkomen of om te voldoen aan wettelijke eisen op het gebied van arbeidsomstandigheden of gezondheid. Denk aan bijvoorbeeld operatiekamers, laboratoria of werkplaatsen.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
Dat geldt per functie. Een operatiekamer die permanent beschikbaar moet zijn, is iets anders dan een vrijstelling van de GACS-plicht voor het hele ziekenhuis. Zie ook GACS-uitzonderingen.
Wat het systeem moet kunnen
RVO noemt vier functionele eisen. Een GACS moet in staat zijn om:
- het energieverbruik permanent te controleren, bij te houden en te analyseren, en het verbruik bij te sturen;
- de energie-efficiëntie van het gebouw te toetsen en rendementsverliezen van technische bouwsystemen op te sporen, en de beheerder te informeren over verbetermogelijkheden;
- communicatie mogelijk te maken met verbonden technische bouwsystemen en andere apparaten in het gebouw;
- samen te werken met andere technische bouwsystemen die het energiegebruik van het gebouw kunnen veranderen (denk aan opslagsystemen, zonnepanelen en laadpalen).
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
Bestaande gebouwen moeten minimaal klasse C halen. Voor de technische beheer- en analysefuncties (hoofdstuk 7) is klasse B verplicht.
Bron: RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
Voor de functie energieanalyse (functie 7.4) geldt een zwaardere eis. Deze functie moet minimaal voldoen aan klasse B, omdat deze functie belangrijk is voor het analyseren van het energiegebruik en het herkennen van structurele inefficiënties.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
Het merk is vrij. RVO: van welke fabrikant het technische systeem is maakt niet uit; een GACS kan bestaan uit verschillende onderdelen van verschillende merken die samen de vereiste functionaliteiten hebben.
Typische knelpunten in zorggebouwen
Op zorgterreinen spelen vaak situaties die IPLO in voorbeelden uitwerkt.
24/7-bedrijf en continu beschikbare functies
Veel zorggebouwen draaien dag en nacht. IPLO maakt expliciet ruimte voor functies die om veiligheid of gezondheid permanent in bedrijf moeten blijven (operatiekamers, laboratoria). Dat is een uitzondering op de klasse C-eis per functie, geen vrijbrief om energieanalyse of monitoring over te slaan.
Meerdere gebouwen of eigenaren op één installatie
Stel, meerdere eigenaren in een gebouw maken gebruik van 1 gezamenlijke verwarmingsinstallatie. Er is geen sprake van een fysieke scheiding tussen de warmteopwekking en de gebouwinstallaties van de afzonderlijke eigenaren. (…) Voor de GACS-verplichting wordt uitgegaan van het totale nominale vermogen van de installatie. Pas wanneer warmte via een afzonderlijk overdrachtspunt, zoals een afgifteset, aan de eigenaren wordt geleverd, kan sprake zijn van warmtelevering in plaats van ruimteverwarming. In dat geval vindt de beoordeling per eigenaar plaats.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw (voorbeeld 1)
Stel, er is een gebouw waarin meerdere parallelle verwarmingssystemen gezamenlijk in volgorde worden geregeld of regeltechnisch aan elkaar zijn gekoppeld met een volgorderegeling. Voor het bepalen of er een GACS‑verplichting geldt, worden deze systemen beschouwd als 1 installatie. De vermogens van de afzonderlijke verwarmingssystemen worden bij elkaar opgeteld.
Bron: IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw (voorbeeld 3)
Reken zelf met de drempel-check. Voor de lagere grens in 2030: GACS 70 kW in 2030.
Stappenplan voor facility en vastgoed in de zorg
- Reken de drempel na. Gebruik de GACS-drempelcheck voor 290 kW (nu) en 70 kW (vanaf 2030). Warmte en koude apart volgens IPLO.
- Scan wat er al in het GBS zit. Met de GACS Scan-app legt u op locatie vast welke functies aantoonbaar zijn.
- Toets een offerte vóór u tekent. Ligt er een GBS-offerte? Laat hem onafhankelijk beoordelen via GBS-offerte beoordelen of specifiek second opinion GBS-zorg. Geen prijs op deze pagina; na ontvangst van de stukken brengt Degero de omvang in kaart.
- Vastleggen en vervolg. Vragen of een dossierbespreking: contact.
Veelgestelde vragen
Valt een ziekenhuis onder de GACS-plicht?
IPLO noemt een ziekenhuis als voorbeeld van een gebouw dat bestemd is om te worden verwarmd of gekoeld voor personen. Zonder woonfunctie en met een verwarmings- of airconditioningsinstallatie boven 290 kW is zo’n utiliteitsgebouw sinds 1 januari 2026 GACS-plichtig. Het oordeel over uw concrete situatie ligt bij het bevoegd gezag.
Geldt GACS ook voor een verpleeghuis of intramurale GGZ?
IPLO: gebouwen met daarin (ook) woningen zijn uitgezonderd van de GACS-verplichting, ook bij een gedeeltelijke woonfunctie. Of een verpleeghuis of intramurale GGZ-locatie als woonfunctie telt, hangt af van de functie van het gebouw. Toets aan de IPLO-criteria; dit is geen juridisch advies.
Mogen operatiekamers permanent in bedrijf blijven onder GACS?
IPLO: de eis om functies te laten voldoen aan klasse C is niet van toepassing wanneer een functie om redenen van veiligheid of gezondheid continu beschikbaar moet zijn. In dat geval mag de functie permanent in bedrijf blijven. IPLO noemt bijvoorbeeld operatiekamers, laboratoria of werkplaatsen. Dat geldt per functie, niet automatisch voor het hele gebouw.
Welke vermogensgrens geldt in 2026 en in 2030?
RVO: bij meer dan 290 kW verwarmings- of airconditioningssysteem moet uw utiliteitsgebouw vanaf 1 januari 2026 een GACS hebben. Vanaf 1 januari 2030 geldt dat ook boven 70 kW. Warmte en koude telt u volgens IPLO apart; de vermogens worden niet bij elkaar opgeteld.
Wat moet een GACS volgens RVO kunnen?
RVO: een GACS moet het energieverbruik permanent controleren, bijhouden, analyseren en bijsturen; de energie-efficiëntie toetsen en rendementsverliezen opsporen; communiceren met verbonden technische bouwsystemen; en samenwerken met andere systemen die het energiegebruik kunnen veranderen (bijvoorbeeld zonnepanelen en laadpalen). Bestaande gebouwen: minimaal klasse C, en voor hoofdstuk 7 (technische beheer- en analysefuncties) klasse B.
Wie is plichtig bij een gehuurd zorggebouw?
RVO: bent u eigenaar van het gebouw dat u verhuurt, dan bent u verplicht om aan de GACS-verplichting te voldoen en niet de huurder. Gemeenten of omgevingsdiensten zijn het bevoegd gezag.
Bronnen
- RVO – Gebouwautomatiserings- en controlesysteem (GACS), gecontroleerd 25 september 2026
- IPLO – GACS-verplichting voor bestaande bouw
- Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) · wetten.overheid.nl
Geen juridisch advies. RVO en IPLO blijven leidend. Bijgewerkt: 13 oktober 2026.
Verder lezen
Wat is GACS? · GACS-verplichting 2026 · GACS-uitzonderingen · GACS 70 kW in 2030 · Drempel-check · GACS Scan-app · GACS voor scholen · GACS voor VvE en gemengde gebouwen · Wie is verantwoordelijk voor GACS? · NEN-EN-ISO 52120 klasse C · GBS-offerte beoordelen · Second opinion GBS-zorg · Contact